Showing posts with label Petition. Show all posts
Showing posts with label Petition. Show all posts

Thursday, June 23, 2011

Fitma Pat Ti Fitma

Kao Bai Hu Fitma Patosino Ti Bai Hu Fitma
Peter Onedera
GUAM PDN
June 21, 2011

Desdeki ha na'huyong i Navy i dukumenton DEIS yan FEIS, hu baba atadok-hu yan talanga-hu put bai hu ketungo' ineppe siha ni' para u fanma prisenta.

Put para kinahulo' tinaotao, bula debidi u fanma konsidera desdeki guinahan uriya asta asunton susiåt-ikunumiha, yan ayu empottante-ku sigun ginen finakpo' todu manma sångan yan manma cho'gue, håfa u sopbla ni' siempre u ma fåna' ni' taotao-ta. Hunggan, guaha prinimeti put kantidån cho'cho' ni' u guaha, lao kuånto gi iya hita u fanman miresi ni' ginen este na cho'cho' siha? Yan kao magåhet u fanma empleha I taotao tåtkumu manaotao este na tåno'?

Ti åpmam na tiempo tåtte, ha na'huyong kinalamten finetman petision i inetnon Para Hita todu para u fanma rikohi kinse mit na finetma siha ginen taotao Guam ni' sumapopotte i hinatsan i militåt. Ha anunsia i gurupu na ayu mision-ñiha i para u na'huyong mensåhi guatu gi i Konggresson na ha sapopotte iya Guam i minueben Marines, Army, Air Force yan Navy na taotågues yan familian-ñiha magi gi i tano'-ta Guam.

Ma å'agang-maisa siha I Para Hita Todu na bos i "mayorihan mansilensio" tåtkumu ma sapopotte i minueben kantidå sa' put para u fan pribeni opottunidåt inadilånton ikunumiha siha. Lao ayu ma såsangan lokkue' nu este na gurupu na ti u ma tohgiyi puesto put asunton kinendenan tåno' osino asunton susiåt ni' ma pega ginen i manmeyeng, manggaitiningo' yan kontråriu siha put i hinatsa ni' sigi ha' ma eppok para u ma oppe. Sengklåru na i Para Hita Todu ma chochonnek i patten sibit yan i enteres i kumetsiånte siha, lao mistet debidi ta fan maggem put este kosaki ta fan priparao nu i ittemon i hinatsa ni' para ta fåna' piot sa' ti klåklaru lokkue' håfa finakpo'-ña.

Ilek-ñiha i Para Hita Todu na i hinatsa gi iya Guam, "u mås asigurao na inadilånton ikunumiha" ya i sapotten-ñiha na taotågues manhanånaomo'na enlugåt di u fanhanånaotåtte. Sigun ginen inadilånton ikunumiha yan mubimenton hinanao, debidi ta fan responsåpble ya mungnga na ta chule' ha' håfa bali-ña i fasu-ña ni' ta lili'e'. Gof piligru na para ta aksepta ha' i minueben militåt mågi gi i tano'-ta yanggen ti ta goftungo' håfa para ta sosodda' mo'na.

Yanggen ma fitma i petision i Para Hita Todu pues mannana'huyong hit mensåhi guatu gi i taotao-ta na manaprebao hit nu este na prinimeti ni' puru ha' sanme'nå-ña a'annok ya siempre despues ta fanhinengang ni' pumalu hiniyong-ña.

Maolek na guaha bos-ñiha i mayorihan mansilensio alos uttemo, lao ayu måtto gi i hinasso-ku i håfa na manmamatkikilu ha' desde ki i tutuhon? Håfa na ti manggonggong antes di este? Kao manma'å'ñao ha' lokkue' taiguini iya guåhu put i manmamaila' na tiempo yan i guinahan naturåt i tano' ni' u dañuyan?

Senmappot na para bai hu fitma este na petision yanggen bubula ha' kuestion siha ni' tåya' malago' u oppe ni' klåru para bai hu komprende ya siempre taimamamåhlao yu' yanggen bai hu ålok na hu sapopotte este na kinalamten yanggen ti siguru yu' nu i uttemo-ña na plånu para i manmamaila' na tiempo siha.

Gai piniligru este na hinatsa yanggen ti ta kuestiona. Ga'o-ku gonggong på'go ya bai hu famaisen kuestion siha astaki satisfecho yu' enlugåt di bai hu famatkikilu ha' ya bai hu saga gi i santatte ya bai hu nangga astaki guaha guaha ni' para u hongngang ha' yu'. Ilek-ñiha i Para Hita Todu na para u ma supok siha tåddong kontåtki u ma nangga håfa mås para u ma susedi. Lao empottånte lokkue' na u ma tungo' håfa para u ma sedi gi manmamaila' na tiempo ya este ti klåklaru ha' trabiha achokha' kuentos put kuentos ginen i manmå'gas fidiråt yan lugåt-ta ni' tatai fondo ha' desde på'go.

Na'manman lokkue' na i manmå'gas este na inetnon ma å'alok na siña hit manma cho'cho' maolek yan i gobetnamenton fidiråt yan i militåt ni' para u ayuda hit umadahi i irensiå-ta, lao ma sångan lokkue' na hita ha' ni' mismo CHamoru u para u kalamtini este na hinasso para i inadahen i kottura.

Put mås, mambanidosu na ma usa i fino' CHamoru para titulon i gurupu yan lokkue' fino' CHamoru ta'lo para i hinanao i petision ni' para u fanma eppok i manaotao tåno' na u ma fitma. Lebbok i titanos-hu na para u ma usa i fino' håya put para u ma ke'bense i taotao tåno' siha ni' gof dångkolo na insutto yan dañuyan para i lina'la'-måmi. Para guåhu, ti chilong i nina'setben fino' håya yan i entension este na gurupu ni' para u dibidi ham mås enlugåt di u na'fitme i sagan-måmi gi i enteru mundo.

Achokha' håfa na finiho' ma usa para u ma pula' este na petision, ti hu sapopotte i hinatsan militåt ya ti bai hu fitma i petision. Siña ha' ma ålok na humunånaotåtte yu' lao siempre i ñetu-hu siha u ma li'e' håfa kumeke'ilek-hu gi kåsi bente åños na såkkan siha gi manmamaila' na tiempo.

Imel Peter R. Onedera giya ponedera53@yahoo com.